Uçağınız İptal Olduysa Tazminat Hakkınız Var mı? Grevlerde Mücbir Sebep Ayrımı Aydınlanıyor

Havalimanında aniden duyulan “Grev nedeniyle uçuşunuz iptal edilmiştir” anonsu, seyahat planlarını kabusa çevirebilir. Ancak pek çok yolcu, havayollarının sıkça başvurduğu “mücbir sebep” (olağanüstü hal) savunması karşısında haklarından feragat edebiliyor. Uluslararası havacılık kuralları ve Avrupa Birliği düzenlemeleri ışığında, her grevin mücbir sebep sayılmadığı ve yolcuların tazminat hakkının bulunduğu durumlar netleşiyor. Peki, bu ayrım ne anlama geliyor ve paranızı nasıl geri alabilirsiniz?

Grevler ve Yolcu Hakları: Kritik Ayrım

Yaklaşan grev dalgaları, özellikle İtalya ve Avrupa genelindeki sendikal hareketlilik, yolcu haklarını yeniden gündeme taşıyor. Birçok havayolu şirketi, iptal edilen uçuşlar için “mücbir sebep” diyerek tazminat ödemekten kaçınma yoluna gidiyor. Ancak Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) ve Avrupa Birliği'nin EC 261/2004 yönetmelikleri, grevlerin niteliğine göre yolcuların haklarını farklılaştırıyor. Paranızı alıp alamayacağınız, grevi kimin başlattığına ve havayolunun bu durum üzerindeki kontrolüne bağlı.

Hangi Grevde Tazminat Alırsınız? (Dahili Grevler)

Eğer grev, doğrudan havayolu şirketinin kendi çalışanları tarafından yürütülüyorsa, bu durum genellikle “mücbir sebep” olarak kabul edilmez. Havayolu şirketinin, kendi personeliyle anlaşma yoluna giderek grevi önleme potansiyeli bulunduğu düşünülür. Bu tür durumlarda, uçuşunuzun iptal olması veya üç saatten fazla gecikmesi halinde, seyahat mesafesine bağlı olarak 250 Euro ile 600 Euro arasında nakit tazminat talep etme hakkınız doğar.

• Örnekler: Pilotların, kabin memurlarının veya havayolunun kendi yer hizmetleri personelinin başlattığı grevler.
• Yolcu Hakkı: Uçuş iptali veya 3 saatten fazla gecikme durumunda, mesafeye göre 250-600 Euro arası nakit tazminat.

Hangi Grevde Tazminat Alamazsınız? (Harici Grevler)

Ancak grev, havayolu şirketinin kontrolü dışındaki üçüncü taraflarca gerçekleştiriliyorsa, bu durum “mücbir sebep” olarak değerlendirilebilir. Bu senaryoda, havayolunun grevi önleme veya etkilerini azaltma konusunda yetersiz kalması nedeniyle tazminat ödeme yükümlülüğü bulunmayabilir.

• Örnekler: Hava trafik kontrolörleri (ATC), havalimanı güvenlik görevlileri, yer hizmetleri (handling) şirketleri veya genel bir ulusal grev.
• Yolcu Hakkı: Nakit tazminat hakkı olmasa da, diğer yolcu haklarınız baki kalır.

Tazminat Yoksa Bile “Bakım Hakkı” (Care Duty) Devrede!

Grev türü ne olursa olsun, havayolu şirketleri sizi havalimanında çaresiz bırakamaz. Yolcuların mağduriyetini en aza indirmek amacıyla “bakım hakkı” (care duty) kapsamında sunulması gereken hizmetler şunlardır:

• Yeme-İçme: Bekleme süresiyle orantılı olarak sunulan yiyecek ve içecekler.
• Otel Konaklaması: Eğer uçuşunuz ertesi güne sarkarsa, havayolu tarafından sağlanması gereken konaklama hizmeti.
• Transfer: Havalimanı ile konaklama yapılacak otel arasındaki ulaşım hizmeti.
• İletişim: En az iki telefon görüşmesi veya e-posta gönderme imkanı.

Önemli İpucu: Eğer havayolu şirketi bu hizmetleri sunmaktan kaçınırsa veya yetersiz kalırsa, makul fiyatlı bir otelde konaklayıp yiyecek-içecek harcamalarınızın faturalarını saklayın. Dönüşünüzün ardından bu masrafları havayolundan talep edebilirsiniz.

Bilet Ücreti Ne Olacak?

Uçuşunuz iptal edildiğinde, grevin nedenine bakılmaksızın iki temel seçeneğiniz bulunmaktadır:

• Seçenek A: Bilet ücretinizin tamamının, kesintisiz olarak iade edilmesini talep etmek (genellikle 7 gün içinde gerçekleşir).
• Seçenek B: Uçuşunuzun ücretsiz olarak en yakın tarihe veya sizin tercih edeceğiniz ileri bir tarihe yeniden planlanmasını (rerouting) istemek.

Özetle Ne Yapmalısınız?

Seyahatinizde bir iptal durumuyla karşılaştığınızda panik yapmak yerine aşağıdaki adımları izleyerek haklarınızı koruyun:

• Kesinlikle “kendi isteğimle iptal ediyorum” şeklinde bir belge imzalamayın.
• Uçuşunuzun iptal veya gecikme nedenini açıklayan resmi bir yazı isteyin veya durumun ekran görüntüsünü alın.
• Yaptığınız tüm harcamaların (otel, yemek vb.) faturalarını saklayın.
• Grevin kaynağını (havayolu personeli mi, hava trafik kontrolü mü, yoksa genel bir grev mi?) netleştirmeye çalışın.

Bu bilgiler ışığında, havayollarının “mücbir sebep” kılıfına sığınarak sizi mağdur etmesine izin vermeyin ve hakkınız olan tazminat veya hizmetleri talep edin.