İçeriğe Atla
NewSky.TR Logo

HavaPedia

Havacılık dünyasının terminolojisi, teknik terimleri ve jargonları.

stall

Hücum açısının kritik değeri aşması sonucu kanat yüzeyindeki akışın bozulması ve kaldırma kuvvetinin azalması durumu. Uçağın havada tutunma yeteneğini kaybetmesine neden olabilir.

A/C (Aircraft)

Uçak kelimesinin kısaltmasıdır. Havacılık iletişiminde sıkça kullanılır.

ADF

Automatic Direction Finder (Otomatik Yön Bulucu) kısaltmasıdır. Uçağın bulunduğu yere göre yayın yapan bir radyo vericisinin yönünü bulan bir seyrüsefer cihazı.

ADS-B (Automatic Dependent Surveillance-Broadcast)

Uçağın konumunu, hızını ve diğer bilgileri otomatik olarak yayınlayan bir gözetim teknolojisidir. Hava trafik kontrolüne daha hassas bilgi sağlar.

Aerodinamik Sürükleme

Uçağın havada ilerlemesine karşı oluşan ve uçağı yavaşlatan kuvvettir. Hava moleküllerinin uçağa çarpması sonucu oluşur.

Ağırlık Merkezi (CG)

Uçağın ağırlığının dengelendiği noktadır. Uçuş performansı ve stabilitesi için kritik öneme sahiptir.

Alçalma Konisi

Uçağın inişe yaklaşırken izlemesi gereken, havaalanına göre belirlenmiş güvenli alçalma yolu.

Alçalma Oranı

Uçağın belirli bir zaman diliminde (genellikle dakika) dikey olarak ne kadar alçaldığını gösteren ölçüdür. Pilotlar, inişe hazırlanırken alçalma oranını kontrol eder.

Aletli İniş Sistemi (ILS)

Pilotların düşük görüş koşullarında bile uçağı güvenli bir şekilde piste yönlendirmesine yardımcı olan hassas bir iniş sistemidir.

Aletli Uçuş Kuralları (IFR)

Görüş mesafesinin düşük olduğu veya hava koşullarının kötü olduğu durumlarda, pilotların sadece aletlere dayanarak uçtuğu kurallar. Özel eğitim ve donanım gerektirir.

Altimetre

Uçağın yüksekliğini ölçen bir cihazdır. Barometrik basınç veya GPS sinyalleri kullanılarak çalışır.

Altimetre Kalibrasyonu (Altimeter Setting)

Altimetrenin doğru yüksekliği göstermesi için yapılan basınç ayarıdır. QNH, QFE gibi farklı ayar türleri bulunur.

Anti-Ice Sistemi

Uçak yüzeylerinde buzlanmayı önleyen veya oluşan buzu çözen sistemdir. Uçuş güvenliği için hayati önem taşır.

Anti-Icing Sistemi

Uçağın kanatları, motor girişleri ve diğer kritik yüzeylerinde buzlanmayı önleyen sistemdir. Isıtma veya kimyasal maddeler kullanarak buz oluşumunu engeller.

Anti-İce Sistemi

Uçak kanatları ve motor girişleri gibi kritik yüzeylerde buzlanmayı önleyen veya oluşan buzu çözen sistemlerdir.

AOA (Angle of Attack)

Uçağın kanat profili ile gelen hava akımı arasındaki açıdır. Kaldırma kuvvetini ve stall durumunu etkileyen önemli bir parametredir.

Approach

Uçağın inişe hazırlık sürecinde havaalanına yaklaşması ve iniş hattına girmesi. Çeşitli yaklaşma prosedürleri mevcuttur.

Apron

Havaalanında uçakların park ettiği, yolcuların bindirildiği ve indirildiği, yakıt ikmalinin yapıldığı alandır.

APU

Auxiliary Power Unit (Yardımcı Güç Ünitesi) kısaltmasıdır. Uçak motorları çalışmıyorken elektrik ve basınçlı hava sağlayan küçük bir türbin motoru.

ATC (Hava Trafik Kontrol)

Hava sahasında uçakların güvenli ve düzenli bir şekilde hareket etmesini sağlayan birimdir. Pilotlarla iletişim kurarak talimatlar verir.

ATIS

Automatic Terminal Information Service (Otomatik Terminal Bilgi Servisi) kısaltmasıdır. Havalimanı hakkında güncel hava durumu, pist kullanımı ve diğer önemli bilgileri içeren sürekli yayınlanan bir kayıttır.

Autopilot

Uçağı otomatik olarak kontrol eden bir sistemdir. Uçuşun belirli aşamalarında pilotun yükünü hafifletir.

Autorotasyon

Helikopter motorunun arızalanması durumunda, rotorların hava akımıyla dönmeye devam etmesi ve kontrollü bir iniş sağlamasıdır.

Aviyonik

Uçaklarda kullanılan elektronik sistemlerin tümünü kapsayan terim.

Basınç Altında Tutma (Pressurization)

Uçak kabinindeki hava basıncını, yolcuların rahatı ve sağlığı için deniz seviyesine yakın bir seviyede tutma işlemidir.

Basınç İrtifası

Standart atmosferik basınç değerine göre hesaplanan irtifadır. Uçak performans hesaplamalarında kullanılır.

Basınç Yüksekliği

Standart atmosfer basıncına göre kalibre edilmiş bir altimetre ile gösterilen irtifadır. Uçuş seviyelerinin belirlenmesinde kullanılır.

Basınçlandırma

Uçak kabinindeki hava basıncının, yüksek irtifada yolcuların rahat ve güvenli bir şekilde nefes alabilmesi için ayarlanması işlemidir.

Bekleme Modeli (Holding Pattern)

Uçakların, hava trafik kontrolünden iniş izni beklerken çizdiği önceden belirlenmiş rota.

Black Box

Uçuş Veri Kaydedicisi (FDR) ve Kokpit Ses Kaydedicisi (CVR) olmak üzere iki ana bileşenden oluşan ve uçuş sırasında uçak performansını ve kokpit konuşmalarını kaydeden cihazdır. Kaza araştırmalarında kullanılır.

Bleed Air (Sızdırma Havası)

Bleed Air, jet motorlarının kompresör aşamasından alınan yüksek basınçlı ve sıcak havadır; bu hava, kabin basınçlandırması, klima ve buz çözme sistemleri dahil olmak üzere uçağın birçok yardımcı sistemi için temel enerji kaynağı olarak kullanılır.

Borda Numarası

Bir uçağa özgü, genellikle kuyruğunda veya gövdesinde bulunan, uçağı tanımlayan harf ve rakamlardan oluşan numara.

buz çözücü sıvı

Uçak yüzeylerindeki buz ve karı eritmek ve oluşumunu engellemek için kullanılan kimyasal çözeltidir.

CDFA (Continuous Descent Final Approach)

Uçağın iniş yaklaşımını sürekli bir alçalma açısıyla yapmasını sağlayan tekniktir. Daha güvenli ve yakıt tasarruflu bir iniş sağlar.

Coanda Etkisi

Akışkanın (hava veya sıvı) bir yüzeye yakın hareket ederken yüzeyi takip etme eğilimi. Bazı uçak tasarımlarında kaldırma kuvvetini artırmak için kullanılır.

Coffin Corner

Coffin Corner, bir uçağın stall hızının (en düşük güvenli hız) ve Mach yavaşlama hızının (en yüksek güvenli hız) birbirine çok yaklaştığı, pilotun manevra kabiliyetinin ciddi şekilde kısıtlandığı tehlikeli bir uçuş bölgesini ifade eder.

CPDLC (Veri Bağlantısı ile Pilot-Kontrolör Haberleşmesi)

Pilotlar ve hava trafik kontrolörleri arasında veri bağlantısı üzerinden mesaj alışverişini sağlayan bir iletişim yöntemidir.

Çalkantı Sönümleyici (Yaw Damper)

Uçağın yunuslama hareketini azaltarak stabiliteyi artıran sistem.

De-icing

Uçağın yüzeyindeki buzlanmayı giderme işlemidir. Buzlanma, uçağın aerodinamik performansını olumsuz etkileyebilir ve güvenliği tehlikeye atabilir.

Dikey Ayrım

Uçakların güvenli bir şekilde ayrılması için kullanılan, irtifa farkı ile sağlanan minimum mesafedir.

Dikey Hız Göstergesi (VSI)

Uçağın saniyedeki veya dakikadaki dikey hareketini (tırmanma veya alçalma hızını) gösteren alettir.

Dikey Stabilizatör

Uçağın kuyruğunda bulunan ve uçağın sapma hareketini (burun sağa/sola) kontrol eden yüzeydir.

Dip Stik

Uçak yakıt tanklarındaki yakıt seviyesini manuel olarak ölçmek için kullanılan bir çubuktur. Genellikle görsel bir kontrol aracıdır.

DME (Distance Measuring Equipment)

Uçağın, yerdeki bir istasyona olan mesafesini ölçen radyo navigasyon sistemidir.

Dönüş Yarıçapı

Bir uçağın belirli bir yatış açısıyla dönüş yaparken izlediği dairenin yarıçapıdır. Dar dönüşler küçük bir yarıçapa sahipken, geniş dönüşler daha büyük bir yarıçapa sahiptir.

EASA (European Union Aviation Safety Agency)

Avrupa Birliği'nin havacılık güvenliğinden sorumlu ajansıdır. Hava araçları, parçaları ve havacılık personelinin sertifikalandırılması gibi görevleri vardır.

EGPWS (Enhanced Ground Proximity Warning System)

Uçağın yere çok yakın olduğu durumlarda pilotları uyaran bir sistemdir. Arazi ile çarpışma riskini azaltmaya yöneliktir.

EGT

Exhaust Gas Temperature (Egzoz Gazı Sıcaklığı) kısaltmasıdır. Uçak motorlarının performansını izlemek için kullanılan önemli bir parametre.

Eğik Mesafe (Slant Range)

Radar veya seyrüsefer cihazları ile uçak arasındaki direkt mesafeyi, yani yatay ve dikey mesafenin birleşimini ifade eder.

Eğik Tırmanış (Oblique Climb)

Uçağın hem yükseldiği hem de yatay olarak hareket ettiği bir tırmanış manevrasıdır. Genellikle özel durumlarda veya askeri havacılıkta kullanılır.

Eğim Açısı (Bank Angle)

Uçağın yatay eksene göre ne kadar eğik olduğunun ölçüsüdür. Dönüşlerde kullanılır.

Eğim Dönüşü (Bank Angle)

Uçağın dönüş yaparken kanatlarının yatay düzleme göre yaptığı açı. Dönüş yarıçapını ve dönüş hızını etkiler.

Eğim Oranı (Rate of Climb/Descent)

Uçağın dikey hızını gösteren değer. Tırmanış veya alçalma hızını ifade eder.

Eğitim Uçuşu

Pilot adaylarının veya deneyimli pilotların yeteneklerini geliştirmek için yapılan uçuşlardır. Genellikle bir eğitmen eşliğinde gerçekleştirilir.

En-route

Uçağın kalkış noktasından varış noktasına giderken takip ettiği rota üzerindeki uçuş safhası.

Eş Yönlü Pist

Bir havaalanında, paralel olarak uzanan ve aynı yönde kalkış ve inişlere izin veren pistlerdir. Havaalanının kapasitesini artırır.

Eş Yükselti Eğrisi

Havacılık haritalarında, yer yüzeyindeki aynı yükseklikteki noktaları birleştiren çizgilerdir. Pilotlara arazinin yüksekliği hakkında bilgi verir.

Eş Yükselti Hattı (Kontur)

Hava haritalarında aynı yüksekliğe sahip noktaları birleştiren çizgiler. Arazi yüksekliğini görselleştirmeye yarar.

Eş Zamanlı Seyrüsefer (RNAV)

Uçağın yer tabanlı seyrüsefer yardımcılarına ihtiyaç duymadan, bilgisayar ve sensörler yardımıyla belirlenen rotayı takip etmesini sağlayan seyrüsefer yöntemidir.

Eşik (Threshold)

Pistin, iniş için kullanılabilir başlangıç noktasıdır. Genellikle işaretlenmiştir.

Eşik Değeri (Threshold)

Bir pistin kullanılabilir iniş veya kalkış uzunluğunun başlangıç noktasıdır. Genellikle işaretlerle belirtilir.

Eşik Kaydırması

Pist üzerindeki iniş eşiğinin, pistin başlangıcından farklı bir noktaya taşınması durumudur. Genellikle pistteki hasar veya inşaat çalışmaları nedeniyle yapılır.

ETOPS

ETOPS (Extended-range Twin-engine Operational Performance Standards), çift motorlu uçakların tek bir motor arızası durumunda belirli bir süre boyunca en yakın yedek meydana olan mesafeye göre operasyon yapmasına izin veren bir dizi düzenleme ve sertifikasyon standardıdır.

FADEC (Full Authority Digital Engine Control)

Uçak motorlarının tüm çalışma parametrelerini otomatik olarak kontrol eden dijital elektronik sistem.

FIR (Flight Information Region)

Hava trafik hizmetlerinin sağlandığı, belirli boyutlara sahip bir hava sahası bölgesidir.

FL (Flight Level)

Hava trafiği kontrolünde kullanılan standart bir irtifa ölçüsüdür. Deniz seviyesindeki standart basınca göre ayarlanmış bir altimetre ile belirlenir, genellikle 100 feet'lik artışlarla ifade edilir (örn. FL350, 35,000 feet).

Flap

Kanatların arka kenarında bulunan, kalkış ve iniş sırasında kaldırma kuvvetini artırmak ve hızı azaltmak için kullanılan hareketli yüzeylerdir.

Flaperon

Hem kanatçık (aileron) hem de flap görevini görebilen, uçağın yanal kontrolünü ve kaldırma kuvvetini artıran bir kontrol yüzeyidir.

Flaplar

Kanatların arka kenarında bulunan, iniş ve kalkışlarda kaldırma kuvvetini artırmak için kullanılan hareketli yüzeylerdir.

FLARM

Havacılıkta kullanılan, küçük hava araçları arasında çarpışmayı önlemeye yardımcı olan bir trafik farkındalık ve uyarı sistemidir.

FLIGHT ID

Bir uçuşu tanımlayan, hava trafik kontrolü ve havayolu şirketleri tarafından kullanılan benzersiz alfanümerik kod. Örneğin, THY123.

FLIGHT LEVEL

Uçakların irtifasını belirtmek için kullanılan, standart bir basınca (1013.25 hPa veya 29.92 inHg) göre hesaplanan yüksekliktir. Örneğin, FL350, 35.000 fit anlamına gelir.

FLIP

Flight Information Publication kısaltmasıdır. Havacılıkta kullanılan haritalar, prosedürler ve havalimanı bilgileri gibi seyrüsefer bilgilerini içeren resmi yayınlardır.

FLIR (İleriye Dönük Kızılötesi)

Isı enerjisini algılayarak görüntü oluşturan ve özellikle gece görüşü için kullanılan bir kızılötesi görüntüleme sistemidir.

FOD (Yabancı Madde Hasarı)

Uçak motorlarına, iniş takımlarına veya diğer kritik sistemlere zarar verebilecek, havaalanı pistlerinde ve apronlarında bulunan yabancı cisimlerdir (örneğin, taşlar, metal parçaları, aletler).

G Kuvveti

Uçak manevraları sırasında pilot ve yolcuların maruz kaldığı ivme kuvvetidir. Yerçekimi kuvvetinin katları şeklinde ifade edilir.

G-Kuvveti

Uçak manevraları sırasında yolcuların ve uçağın yapısının maruz kaldığı ivme kuvvetidir. Yüksek G-kuvvetleri bilinç kaybına neden olabilir.

Geri Sürükleme (Back Taxi)

Bir uçağın pistin bir bölümünü ters yönde kullanması, genellikle pist sonuna ulaşmak veya belirli bir noktaya gitmek için yapılan manevra.

Görerek Uçuş Kuralları (VFR)

Pilotların dışarıyı görerek, hava koşullarının uygun olduğu durumlarda uçtuğu kurallar. Hava sahası ve irtifa kısıtlamaları bulunur.

GPS (Global Positioning System)

Uydular aracılığıyla uçağın konumunu belirlemeye yarayan küresel konumlandırma sistemidir. Seyrüseferde kullanılır.

GPWS (Ground Proximity Warning System)

Uçağın yere çok yaklaştığını algılayan ve pilotları uyaran bir sistemdir, CFIT (Controlled Flight Into Terrain) kazalarını önlemeye yardımcı olur.

Ground Proximity Warning System (GPWS)

Uçağın yere çok yaklaştığını algılayarak pilotu uyaran bir sistemdir. Kontrollü uçuşta yere çarpma (CFIT) kazalarını önlemeye yardımcı olur.

Haberleşme Kara Kutusu (CVR - Cockpit Voice Recorder)

Uçuş esnasında kokpitteki sesleri kaydeden cihazdır. Kaza veya olay incelemelerinde kullanılır.

Hava Aracı Bakım Lisansı (Aircraft Maintenance License)

Hava araçları üzerinde bakım, onarım ve revizyon işlemleri yapmaya yetkili personelin sahip olması gereken resmi belgedir.

Hava Çukuru (Türbülans)

Atmosferdeki ani hava akımı değişiklikleri nedeniyle uçağın sarsılmasına neden olan olay.

Hava Freni (Speed Brake)

Uçağın hızını artırmak için kullanılan, genellikle kanat veya gövde üzerinde bulunan hareketli yüzeylerdir. İniş yaklaşması veya hızlı irtifa kaybetme gibi durumlarda kullanılır.

Hava Frenleri (Speed Brakes)

Uçağın hızını artırmak için kullanılan aerodinamik yüzeylerdir. İnişe yaklaşırken veya hızlı bir şekilde irtifa kaybetmek gerektiğinde kullanılır.

Hava Hukuku

Havacılık faaliyetlerini düzenleyen ulusal ve uluslararası yasal düzenlemelerin tamamıdır.

Hava Koridoru (Air Corridor)

Uçakların belirli bir rota üzerinde güvenli bir şekilde uçmaları için belirlenmiş, sınırları tanımlanmış hava sahası.

Hava Radar'ı (Weather Radar)

Uçağın önündeki hava durumunu tespit etmek için kullanılan bir radardır. Pilotların türbülanslı alanlardan kaçınmasına yardımcı olur.

Hava Sahası

Ülke toprakları ve karasuları üzerindeki belirli kurallara tabi olan kontrollü veya serbest hava alanlarıdır. Farklı hava sahaları, farklı uçuş kurallarına ve izinlere tabidir.

Hava Sahası Sınıflaması

Hava sahasının farklı kurallar ve gereksinimlere göre sınıflandırılmasıdır (A, B, C, D, E, G gibi). Hava trafik kontrol hizmetleri ve uçuş prosedürleri bu sınıflamalara göre belirlenir.

Hava Sahası Sınıflandırması (Airspace Classification)

Hava sahasının farklı türlerini tanımlayan bir sistemdir (örn. A, B, C, D, E, G). Her sınıflandırma, uçuş kuralları, iletişim gereksinimleri ve izinler açısından farklı düzenlemelere sahiptir.

Hava Sahtesi (Wind Shear)

Rüzgar hızı ve/veya yönündeki ani değişikliklerdir. Uçuş için tehlikeli olabilir, özellikle kalkış ve iniş sırasında.

Hava Taksi

Uçağın yerde, kendi motor gücüyle hareket etmesidir. Piste gidiş veya pistten ayrılış sırasında kullanılır.

Hava Trafik Akış Yönetimi (ATFM)

Hava sahası ve havalimanı kapasitesinin etkin bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla yapılan planlama ve koordinasyon faaliyetleridir.

Hava Trafik Akışı Yönetimi (ATFM)

Hava sahasının verimli kullanımını sağlamak ve hava trafik yoğunluğunu düzenlemek amacıyla uygulanan stratejilerdir.

Hava Trafik Kontrol İzin Hattı (ATC Clearance)

Bir uçağın belirli bir rotayı izlemesi veya belirli bir manevrayı yapması için hava trafik kontrol tarafından verilen yetkidir. Güvenli ve düzenli hava trafiğini sağlamak için gereklidir.

Hava Trafik Kontrolörü

Havaalanlarında ve hava sahasında uçak trafiğini yöneten ve güvenli bir şekilde yönlendiren kişidir. Pilotlarla iletişim kurarak uçuş planlarını uygular.

Hava Trafik Kontrolü (ATC)

Hava araçlarının güvenli ve düzenli bir şekilde uçmasını sağlamak için hava sahasını yöneten birimdir.

Hava Yolu İşletme Ruhsatı (AOC)

Bir havayolu şirketinin ticari hava taşımacılığı yapabilmesi için gerekli olan, yetkili havacılık otoritesi tarafından verilen izindir.

Havaalanı Apronu

Uçakların park ettiği, yolcu indirip bindirdiği, yakıt ikmali yaptığı ve bakım işlemlerinin gerçekleştirildiği alan.

Havaalanı Kapasitesi

Bir havaalanının belirli bir zaman diliminde (genellikle saatte) güvenli ve verimli bir şekilde işleyebileceği maksimum uçak sayısıdır. Altyapı, personel ve hava trafik kontrol faktörlerine bağlıdır.

Havaalanı Kulesi

Havaalanındaki uçak ve araç trafiğini yöneten, hava trafik kontrolörlerinin bulunduğu yüksek yapıdır. Pistleri ve hava sahasını gözlemleyerek talimatlar verir.

Havaalanı Mania

Havaalanı çevresinde, uçakların güvenli iniş ve kalkışını engellememesi için belirlenmiş yükseklik sınırlamalarıdır.

Havaalanı Mania Alanı

Havaalanı çevresinde uçuş güvenliğini sağlamak amacıyla belirlenmiş, yapılaşmayı kısıtlayan veya engelleyen alanlardır.

Havaalanı Pist Eğim Açısı (Runway Slope)

Havaalanı pistinin yatay düzleme göre eğimini ifade eder. Kalkış ve iniş performansını etkileyen bir faktördür.

Havaalanı Rüzgar Çorabı

Havaalanında rüzgarın yönünü ve yaklaşık hızını gösteren, konik şeklinde kumaş bir araçtır. Pilotlara görsel bilgi sağlar.

Havaalanı Rüzgar Gülü

Havaalanındaki rüzgarın yönünü ve hızını görsel olarak gösteren, konik veya silindir şeklinde bir kumaş yapıdır. Pilotların kalkış ve iniş kararlarında yardımcı olur.

Holding

Hava trafik kontrolünün talimatıyla, bir uçağın iniş için beklemesi gerektiğinde belirli bir noktada belirli bir patern (genellikle oval) çizerek dönmesi işlemidir.

Holding Pattern (Bekleme Modeli)

Uçağın hava trafik kontrolünün talimatı üzerine belirli bir noktada dairesel bir rota izleyerek beklemesidir. Genellikle iniş sırası beklerken kullanılır.

Hücum Açısı (AoA)

Uçağın kanadının hava akımına göre olan açısıdır. Optimal bir hücum açısı, maksimum kaldırma kuvveti sağlar. Çok yüksek bir hücum açısı stol durumuna yol açabilir.

ICAO

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (International Civil Aviation Organization) kısaltmasıdır. Sivil havacılık standartlarını belirleyen Birleşmiş Milletler'e bağlı bir kuruluş.

ICAO Kodu

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından belirlenen ve her havaalanı, havayolu şirketi ve uçak tipini tanımlayan benzersiz koddur.

IFR (Aletli Uçuş Kuralları)

Pilotun, görüş mesafesinin düşük olduğu veya bulutların bulunduğu durumlarda, yalnızca uçak üzerindeki aletlere güvenerek uçmasını sağlayan kurallardır. Hava trafik kontrolü ile sürekli iletişim gereklidir.

ILS

Instrument Landing System'in kısaltmasıdır. Kötü görüş koşullarında uçakların piste güvenli bir şekilde iniş yapmasına yardımcı olan hassas bir iniş sistemidir.

ISA (International Standard Atmosphere)

Deniz seviyesinde 15°C sıcaklık ve 1013.25 hPa basınç değerlerine sahip, standart bir atmosfer modelidir. Uçak performansı ve alet kalibrasyonu için referans olarak kullanılır.

Isothermal Tabaka

Atmosferde, yüksekliğin artmasıyla sıcaklığın değişmediği veya çok az değiştiği bir tabakadır; stabilite ve hava tahminleri açısından önemlidir.

İniş Takımı

Uçağın yere iniş ve kalkışını sağlayan tekerlekler ve destek sistemleri.

İrtifa (Altitude)

Uçağın deniz seviyesinden yüksekliğidir.

Jeosenkron Yörünge

Bir uydunun, Dünya'nın dönüş hızıyla aynı hızda döndüğü ve Dünya'dan bakıldığında sanki sabit bir noktada duruyormuş gibi göründüğü yörüngedir.

Jet Yakıtı

Gaz türbinli motorlara sahip uçaklarda kullanılan, yüksek enerji yoğunluğuna sahip özel bir yakıt türüdür (Jet A, Jet A-1 gibi).

Kabin Basıncı

Uçak kabinindeki hava basıncının, yolcuların konforu ve sağlığı için belirli bir seviyede tutulması.

Kabin Yüksekliği

Uçağın kabinindeki hava basıncının deniz seviyesine eşdeğer yüksekliğidir. Modern uçaklarda kabin yüksekliği genellikle 8000 fitin altında tutulur.

Kaldırma (Lift)

Uçağın kanatları tarafından üretilen, yerçekimine karşı koyan aerodinamik kuvvettir. Uçağın havada kalmasını sağlar.

Kalkış Ağırlığı (Takeoff Weight)

Uçağın kalkış anındaki toplam ağırlığıdır. Yakıt, yolcu, kargo ve uçağın kendi ağırlığını içerir ve uçağın performansını doğrudan etkiler.

Kara Kutu (Flight Recorder)

Uçuş sırasında kaydedilen verileri (uçuş verileri kaydedicisi - FDR) ve kokpit seslerini (kokpit ses kaydedicisi - CVR) saklayan, darbeye ve yangına dayanıklı cihazdır. Kaza araştırmalarında kullanılır.

Kokpit

Uçağın pilot ve yardımcı pilot tarafından kontrol edildiği bölüm.

Kokpit Kayıt Cihazı (Cockpit Voice Recorder)

Uçuş sırasında kokpitteki konuşmaları kaydeden cihaz. Kaza incelemelerinde olayın nedenlerini anlamak için kullanılır.

kokpit ses kaydedicisi (CVR)

Pilotların ve diğer mürettebat üyelerinin kokpitteki konuşmalarını kaydeden cihazdır. Kaza incelemelerinde kullanılır.

Kritik Motor (Critical Engine)

Çok motorlu uçaklarda, arızalanması durumunda uçağın performansını en çok etkileyen motordur.

Kuyruk Rüzgarı

Uçağın arkasından gelen rüzgardır. Kalkış mesafesini uzatır ve iniş hızını artırır.

Kuyruk Türbülansı (Wake Turbulence)

Uçakların kanat uçlarından yayılan ve arkalarında türbülanslı bir hava akımı oluşturan bir fenomendir. Özellikle büyük uçakların arkasında tehlikeli olabilir.

Mach Sayısı

Uçağın hızının, ses hızına oranıdır; genellikle yüksek hızlı uçuşlarda kullanılır (Örn: Mach 0.8).

Manevra Kabiliyeti (Maneuverability)

Uçağın kontrol yüzeylerini kullanarak havada dönüşler, tırmanışlar ve alçalmalar gibi hareketleri yapabilme yeteneği.

Manevra Yük Faktörü

Uçuş sırasında uçağa etkiyen ivmenin yerçekimi ivmesine oranıdır. Uçağın yapısal dayanımını etkileyen önemli bir faktördür.

Mayday

Uluslararası acil durum çağrısıdır. Uçakta can ve mal güvenliğini tehdit eden ciddi bir durum olduğunda kullanılır.

MEL (Minimum Equipment List)

Uçağın belirli bir arıza ile uçmasına izin veren, onaylanmış ekipmanların listesidir.

METAR (Meteorological Terminal Aviation Routine Report)

Havaalanlarında düzenli olarak yayınlanan, mevcut hava durumunu özetleyen rapordur. Rüzgar, görüş mesafesi, sıcaklık gibi bilgileri içerir.

Meteoroloji

Hava durumunu inceleyen ve tahmin eden bilim dalı. Uçuş planlaması için önemlidir.

Meteorolojik Görüş Mesafesi (RVR)

Pist üzerindeki bir pilotun pist işaretlerini veya ışıklarını görebileceği yatay mesafedir. İniş ve kalkış kararlarında önemli bir faktördür.

Meydan Görüş Mesafesi (RVR)

Pilotun pist üzerindeki işaretleri veya ışıkları görebileceği yatay mesafe. İniş koşullarını belirlemede önemlidir.

Meydan Turu (Traffic Pattern)

Uçakların bir havaalanına iniş için izlediği standartlaştırılmış rota veya döngüdür. Güvenli ve düzenli iniş trafiği sağlamaya yardımcı olur.

Minimum İniş Mesafesi (LDA - Landing Distance Available)

Bir pistte uçağın güvenli bir şekilde iniş yapabileceği mesafenin uzunluğu. Bu mesafe, pistin toplam uzunluğundan farklı olabilir.

Minimum İniş Minimumları (Landing Minimums)

Bir uçağın belirli bir havalimanına iniş yapabilmesi için karşılaması gereken en düşük görüş mesafesi ve bulut yüksekliği şartlarıdır.

Minimum Sink Rate

Bir planörün veya uçağın, motor gücü olmaksızın havada kalma süresini maksimize eden en düşük düşüş hızıdır.

MLW (Maximum Landing Weight)

Uçağın iniş yapabileceği maksimum ağırlıktır. Bu ağırlık aşılırsa iniş sırasında yapısal hasar oluşabilir.

Motor Arızası Simülasyonu

Pilotların eğitiminde kullanılan, tek motorlu uçaklarda motorun arızalanması durumunu taklit eden bir uygulamadır. Pilotun acil durum prosedürlerini uygulamasını sağlar.

MTOW (Maximum Takeoff Weight)

Uçağın kalkış yapabileceği maksimum ağırlıktır. Bu ağırlık aşılırsa kalkış güvenliği tehlikeye girer.

NDB (Non-Directional Beacon)

Uçakların seyrüseferinde kullanılan, yön bilgisi içermeyen bir radyo vericisidir. Genellikle VOR'a göre daha düşük frekansta yayın yapar.

NOTAM

Notice to Airmen'in kısaltmasıdır. Uçuş operasyonlarını etkileyebilecek geçici tehlikeler, değişiklikler veya kısıtlamalar hakkında pilotları bilgilendiren duyurulardır.

OAT

Outside Air Temperature'ın kısaltmasıdır. Uçuş sırasında uçağın dışındaki havanın sıcaklığını ifade eder.

OEI (One Engine Inoperative)

Çok motorlu bir uçağın tek motorunun arızalanması durumudur. OEI performansı, uçağın tek motorla uçabilme yeteneğini ifade eder.

Oksiijen Maskesi

Kabine basıncının düşmesi durumunda yolculara ve mürettebata oksijen sağlamak için kullanılan maskedir.

Oksijen Maskesi

Uçak kabin basıncının düşmesi durumunda yolcuların ve mürettebatın oksijen almasını sağlayan ekipmandır.

Oksijen Maskesi Düşüşü

Kabindeki basıncın düşmesi durumunda yolcuların kullanması için tavandan otomatik olarak inen oksijen maskeleridir.

Oksijen Maskesi Testi

Uçakta kabin basıncının düşmesi durumunda yolculara otomatik olarak dağıtılan oksijen maskelerinin işlevselliğini kontrol etme işlemidir.

Oksijen Paradoksu

Hipoksi yaşayan bir kişiye oksijen verildiğinde görülen, başlangıçta geçici bir kötüleşme durumudur.

Oto Pilot

Uçağı pilotun doğrudan müdahalesi olmadan, önceden programlanmış bir rotada tutan ve uçuş parametrelerini (yükseklik, hız, yön) koruyan sistemdir.

Otokinetik Etki

Karanlıkta sabit bir ışık kaynağına bakarken, ışığın hareket ediyormuş gibi algılanmasıdır. Pilotların gece uçuşlarında dikkat etmesi gereken bir yanılsamadır.

Otoklav

Havacılıkta kompozit malzemelerin üretiminde kullanılan, yüksek sıcaklık ve basınç altında kürleme işlemini gerçekleştiren fırın benzeri ekipmandır.

Otomatik İniş (Autoland)

Uçağın bir sistem aracılığı ile pilot müdahalesi olmadan otomatik olarak iniş yapmasıdır. Genellikle düşük görüş koşullarında kullanılır.

otomatik pilot

Uçağı önceden belirlenmiş bir rota üzerinde tutmak veya belirli manevraları gerçekleştirmek için kullanılan bir sistemdir.

Otopilot

Uçağı otomatik olarak kontrol eden bir sistemdir. Belirli bir rota, irtifa ve hızda uçuşu sürdürmek için kullanılır.

Otorotasyon

Helikopterin motor gücü kesildiğinde, ana rotorun hava akımı sayesinde dönmeye devam ederek kontrollü bir iniş yapabilmesini sağlayan aerodinamik prensiptir.

Pervane Hatvesi

Pervanenin her bir kanadının dönüş düzlemi ile oluşturduğu açıdır. Motor gücünü itme kuvvetine dönüştürmede etkilidir.

PFD (Primary Flight Display)

Modern uçak kokpitlerinde bulunan, uçuşla ilgili temel bilgileri (hız, irtifa, yön, tutum vb.) tek bir ekranda gösteren göstergedir.

Pist Eşiği (Runway Threshold)

Pistin iniş ve kalkış için kullanılabilir başlangıç noktasıdır. Genellikle pistin başında işaretlenir.

Pist Eşik Işıkları

Pistin başlangıcını gösteren, genellikle yeşil renkte olan ışıklardır. Pilotlara iniş ve kalkış için referans noktası sağlar.

Piste Giriş İhlali (Runway Incursion)

Yetkisiz bir aracın, uçağın veya kişinin bir pist üzerine girmesi durumudur. Ciddi bir güvenlik riskidir.

Pitot Tüpü

Uçağın hızını ölçmek için kullanılan bir sensördür. Hava akışının basıncını ölçerek hızı hesaplar.

Pushback

Uçağın, kendi motor gücüyle hareket edemediği durumlarda bir çekici araç yardımıyla park pozisyonundan taksi yoluna çekilmesidir.

QFE

Belirli bir havaalanının referans noktasına göre ayarlanmış atmosfer basıncıdır. Yükseklik göstergesini havaalanı seviyesine göre sıfırlamak için kullanılır.

Ram Air Turbine (RAT)

Ram Air Turbine (RAT), bir uçağın tüm motorları arızalandığında veya ana güç sistemleri çöktüğünde acil durum elektrik veya hidrolik gücü sağlamak için kullanılan küçük bir pervaneli jeneratördür. Uçağın hızından elde ettiği hava akımıyla dönerek kritik sistemlere güç verir ve güvenli iniş için hayati öneme sahiptir.

Ram Air Türbini (RAT)

Uçak motorlarının arızalanması durumunda, acil durum güç sağlamak için kullanılan küçük bir türbindir. Hava akımından enerji üretir.

Ram Hava Türbini (RAT)

Uçağın ana motorlarının arızalanması durumunda, acil durum güç sağlamak için kullanılan küçük bir türbindir. Hava akışıyla döner ve hidrolik veya elektrik gücü üretir.

RNAV (Area Navigation)

Uçağın, VOR ve DME gibi yer tabanlı seyrüsefer yardımcılarına ihtiyaç duymadan, tanımlanmış bir rota üzerinde uçmasını sağlayan navigasyon yöntemidir.

Roll (Yatış)

Uçağın uzunlamasına ekseni etrafında dönmesidir. Uçağın kanatlarının birinin yukarı, diğerinin aşağı doğru hareketidir.

Rota Belirleme Noktası (Waypoint)

Uçuş planlamasında kullanılan, coğrafi koordinatları belirlenmiş noktalardır. Uçağın rotasını tanımlamak için kullanılır.

Rota İzni (Flight Clearance)

Bir uçağın belirli bir rotayı izleyerek uçmasına izin veren, hava trafik kontrol tarafından verilen resmi onaydır.

Rota Sapması

Uçağın planlanan uçuş rotasından ayrılması durumudur. Hava koşulları, navigasyon hataları veya ATC talimatları nedeniyle oluşabilir.

Rotor

Helikopterlerde kaldırma kuvveti ve itki sağlayan dönen kanatlar sistemi.

Rotor Sistemi

Helikopterlerin havada yükselmesini, ilerlemesini ve yön değiştirmesini sağlayan döner kanat sistemidir.

Rotor Wash

Helikopterin rotorlarından aşağıya doğru itilen hava akımıdır. Etkili ve tehlikeli olabilir.

RTO (Rejected Takeoff)

Uçağın kalkış hızına ulaşmadan, pist üzerinde kalkıştan vazgeçme işlemidir. Teknik bir arıza veya beklenmedik bir durum nedeniyle uygulanabilir.

Runway Incursion

Bir uçağın, aracın veya kişinin izinsiz olarak aktif bir pist üzerine girmesi durumudur. Ciddi bir güvenlik riski oluşturur.

rüzgar kayması

Rüzgarın hızında veya yönünde ani ve önemli bir değişikliktir. Özellikle iniş ve kalkış sırasında tehlikeli olabilir.

Rüzgar Makası (Wind Shear)

Rüzgarın hızının veya yönünün kısa mesafelerde aniden değişmesidir; özellikle iniş ve kalkış sırasında tehlikeli olabilir.

RVR

Runway Visual Range kısaltmasıdır. Pilotun pist üzerindeki görüş mesafesini ifade eder ve iniş kararlarında önemli bir faktördür.

RVSM (Reduced Vertical Separation Minimum)

Belirli hava sahalarında uçaklar arasındaki dikey mesafeyi azaltarak hava sahası kapasitesini artıran uygulamadır.

Sapma

Uçağın dikey ekseni etrafındaki sağa veya sola dönüş hareketidir. Uçağın burun kısmının sağa veya sola dönmesidir.

Savrulma (Yaw)

Uçağın dikey ekseni etrafında sağa veya sola doğru hareketidir. Uçağın burnunun sağına veya soluna doğru dönmesini ifade eder.

Sehim (Dihedral)

Uçak kanatlarının gövdeye göre yukarı doğru açılı olmasıdır. Yanal kararlılığı artırır.

Sentetik Görüş Sistemi (SVS)

Kokpit ekranlarında, gerçek görüş koşulları ne olursa olsun, uçağın önündeki arazinin 3D görüntüsünü gösteren sistemdir. Özellikle düşük görüş koşullarında pilotlara yardımcı olur.

Sentetik Vizyon Sistemi (SVS)

Kokpitte, özellikle kötü görüş koşullarında pilotlara gerçek zamanlı olarak dış dünyanın üç boyutlu, bilgisayar tarafından oluşturulmuş bir görüntüsünü sunan sistem.

Sertifikasyon

Bir uçak, motor, parça veya havacılık personelinin belirli standartlara ve yönetmeliklere uygun olduğunu doğrulayan resmi süreç.

Service Ceiling

Uçağın tırmanma hızının belirli bir değerin altına düştüğü en yüksek irtifadır. Uçağın performansı için kritik bir sınırdır.

Servis Tavanı

Uçağın tırmanma hızının belirli bir değere (örneğin 100 ft/dakika) düştüğü maksimum irtifadır.

Seviye Uçuş

Uçağın sabit bir irtifada ve hızda, yükselmeden veya alçalmadan düz bir şekilde uçması durumudur.

Sevk (Dispatch)

Uçuş operasyonlarının planlanması, takibi ve yönetimi sürecidir. Yakıt hesaplamaları, rota optimizasyonu ve hava durumu değerlendirmesi gibi unsurları içerir.

Seyrüsefer (Navigation)

Uçağın bir noktadan diğerine güvenli ve verimli bir şekilde yönlendirilmesidir. GPS, VOR ve diğer sistemler kullanılır.

Seyrüsefer Hattı

Uçağın planlanan uçuş rotasını gösteren, harita üzerinde çizilen çizgidir. Bu hat, coğrafi noktalar ve radyo seyrüsefer yardımcıları kullanılarak belirlenir.

Seyrüsefer Işıkları (Navigation Lights)

Uçakların pozisyonunu ve yönünü belirtmek için kullanılan, kanat uçlarında ve kuyrukta bulunan kırmızı, yeşil ve beyaz renklerdeki ışıklardır.

Seyrüsefer Yardımcıları (NAVAIDs)

Pilotların konumlarını belirlemelerine ve uçuşlarını yönlendirmelerine yardımcı olan radyo vericileri ve diğer sistemler.

Sidestick

Geleneksel kontrol kolonunun yerine kullanılan, pilotun yan tarafında bulunan kontrol çubuğudur. Sidestick, Airbus gibi bazı modern uçaklarda kullanılır.

Sintetik Görüş Sistemi (SVS)

Kokpitte, uçağın dışındaki arazi ve engellerin 3 boyutlu bir görüntüsünü sunan sistemdir. Görüşün kısıtlı olduğu durumlarda pilotlara yardımcı olur.

Sistem Yedekliliği

Uçak sistemlerinin birden fazla kopyasının bulunmasıdır. Bir sistem arızalandığında diğeri devreye girerek güvenliği sağlar.

Sivil Havacılık Otoritesi

Bir ülkenin sivil havacılık faaliyetlerini düzenleyen, denetleyen ve yöneten resmi kurum (Türkiye'de SHGM).

Slatlar

Kanatların ön kenarında bulunan, yüksek hücum açılarında kaldırma kuvvetini artırmak ve stol hızını düşürmek için kullanılan hareketli yüzeylerdir.

Slip

Uçağın burun kısmının dönüş yönünün tersine doğru kaymasıdır. Yana kayma olarak da bilinir ve inişlerde özellikle yan rüzgarda kullanılır.

Slot Tahsisi

Havaalanlarında iniş ve kalkış zamanlarının planlanması ve havayolu şirketlerine ayrılması işlemidir.

Spin

Uçağın kontrolsüz bir şekilde kendi ekseni etrafında dönerek irtifa kaybetmesidir. Genellikle stol durumunda ve asimetrik kanat kaldırmasıyla meydana gelir.

Spoiler

Uçak kanatları üzerinde bulunan, açıldığında hava akışını bozarak uçağın kaldırma kuvvetini azaltan ve iniş sırasında frenleme etkisini artıran yüzeylerdir.

Squawk

Uçakların transponder cihazları tarafından yayılan, dört haneli bir koddur. Hava trafik kontrolörleri bu kodlar aracılığıyla uçakları tanımlar ve takip eder.

Squawk Code

Uçağın transponder'ı aracılığıyla hava trafik kontrol radarına gönderdiği dört haneli koddur. Uçağın kimliğini veya acil durumunu belirtir.

Squawk Kodu

Uçakların transponder cihazları aracılığıyla hava trafik kontrolüne gönderdiği dört haneli bir sayıdır. Uçağın kimliğini ve durumunu belirtir.

Stall Hızı

Uçağın havada tutunma yeteneğini kaybettiği, kanatların kaldırma kuvveti üretemediği minimum hava hızıdır. Bu hızın altında uçak irtifa kaybeder.

Stall Strip (Stol Şeridi)

Kanat hücum kenarına yakın yerleştirilmiş küçük bir çıkıntıdır. Stall durumunda kanat kökünün uç kısmından önce stall olmasını sağlayarak uçağın kontrolünü kolaylaştırır.

Stall Şeridi (Stall Strip)

Uçak kanadının hücum açısının artması durumunda, kanadın kökünden başlayarak stall olmasını sağlayan küçük bir çıkıntıdır. Bu, aileronların etkinliğini koruyarak daha kontrollü bir stall sağlar.

Stall Uyarı Sistemi

Uçağın stol durumuna yaklaşması halinde pilotu sesli veya görsel olarak uyaran sistemdir. Bu sistemler uçağın hücum açısını ve hızını izler.

Stol Hızı

Uçağın aerodinamik kaldırma kuvvetini kaybederek düşmeye başladığı en düşük hızı ifade eder. Bu hız, uçağın ağırlığı, kanat konfigürasyonu ve diğer faktörlere bağlı olarak değişir.

Stol Sürati

Uçağın, kanatların aerodinamik kaldırma kuvvetini kaybederek havada kalamadığı minimum hızdır. Bu hız aşıldığında uçak irtifa kaybeder.

Sürat Göstergesi (Airspeed Indicator)

Uçağın havaya göreceli hızını (hava hızını) gösteren kokpitteki bir alettir.

Sürtünme Katsayısı (Friction Coefficient)

Uçağın tekerlekleri ile pist yüzeyi arasındaki sürtünmeyi ifade eden değerdir. Pistin ıslak veya buzlu olması sürtünme katsayısını etkiler ve iniş mesafesini uzatır.

Sürükleme (Drag)

Uçağın hareketine karşı koyan aerodinamik kuvvettir. Hava direnci olarak da bilinir ve yakıt tüketimini etkiler.

Sürükleme Alanı (CDA)

Uçağın radarına yansıyan etkin alanının büyüklüğü. Düşman radarları tarafından tespit edilme olasılığını etkiler.

Sürükleme Bombardımanı

Uçağın alçak irtifada hedefe yaklaşarak, bombayı serbest bıraktıktan sonra hızla yükselerek hedef bölgesinden uzaklaşmasını sağlayan bir bombardıman tekniği.

Sürükleme Kalkanı (Drag Chute)

Uçağın iniş mesafesini kısaltmak amacıyla kullanılan, genellikle kuyruk kısmından açılan paraşüt benzeri frenleme aracı.

Sürükleme Katsayısı

Bir nesnenin hava içindeki hareketine karşı gösterdiği direncin ölçüsüdür. Düşük sürükleme katsayısı, daha az yakıt tüketimi anlamına gelir.

Sürükleme Paraziti

Uçağın şekli ve yüzey pürüzlülüğü gibi faktörlerden kaynaklanan, hava akışını bozan ve direnci artıran sürükleme türüdür.

Sürükleme Yüzeyi (Spoiler)

Uçak kanatlarının üst yüzeyinde bulunan ve uçağın sürüklemesini artırarak yavaşlamasına veya inişte frenlemesine yardımcı olan hareketli yüzeylerdir.

Süzülüş Açısı (Glide Angle)

Uçağın motorsuz halde irtifa kaybetme açısıdır. Motor arızası durumunda, iniş için uygun bir alan bulmak amacıyla kullanılır.

TAF (Terminal Aerodrome Forecast)

Bir havaalanı için belirli bir zaman dilimindeki beklenen hava durumunu bildiren tahmin raporu.

Takeoff

Uçağın pist üzerinde hızlanarak yerden yükselme eylemidir. Kalkış.

Tavan Yüksekliği (Ceiling)

Yer seviyesinden itibaren bulutların tabanının yüksekliğini ifade eder. Pilotların görsel uçuş kurallarına (VFR) göre uçabilmeleri için tavan yüksekliğinin belirli bir değerin üzerinde olması gerekir.

TCAS

Traffic Collision Avoidance System'in kısaltmasıdır. Uçaklarda bulunan ve diğer uçaklarla çarpışma riskini azaltmaya yönelik otomatik uyarı ve tavsiye sistemidir.

Thrust Reverser (İtiş Tersleyici)

İtiş tersleyiciler, uçakların iniş sonrası pist üzerinde yavaşlamasını ve durmasını sağlayan, motor tarafından üretilen itiş gücünü ileriye doğru yönlendirerek etkili bir frenleme sağlayan hayati sistemlerdir.

Tırmanış Açısı

Uçağın yatay düzlemle yaptığı açıdır. Uçağın ne kadar hızlı irtifa kazandığını gösterir.

tırmanış oranı

Bir uçağın belirli bir sürede dikey olarak tırmanabildiği mesafeyi ifade eder. Genellikle dakikadaki fit (ft/dak) cinsinden ölçülür.

Tırmanma Oranı (Rate of Climb)

Uçağın birim zamanda (genellikle dakika) kazandığı yükseklik miktarı. Performans hesaplamalarında önemli bir parametredir.

Transponder

Uçakta bulunan ve radar sinyallerine otomatik olarak yanıt veren bir cihazdır. Hava trafik kontrolörlerinin uçağı tanımlamasına ve izlemesine yardımcı olur.

Trim Tabı

Uçak kontrol yüzeylerine (örneğin, elevatör, aileron, rudder) monte edilen küçük ayarlanabilir yüzeylerdir. Pilotun kontrol kuvvetini azaltmasına ve uçağı belirli bir konumda tutmasına yardımcı olurlar.

Turbülans

Atmosferdeki hava akımlarının düzensiz ve karışık hareketidir. Uçaklarda sarsıntıya neden olabilir.

Türbülans (Turbulence)

Atmosferdeki düzensiz hava hareketleridir. Uçaklarda sarsıntıya neden olabilir. Açık hava türbülansı (CAT) önceden tahmin etmek zordur.

Uçak İçi Eğlence Sistemi (IFE)

Yolcuların uçuş sırasında film izleme, müzik dinleme veya oyun oynama gibi aktivitelerle vakit geçirmelerini sağlayan sistemdir.

Uçuş Planı

Pilotun uçuş öncesinde hava trafik kontrolüne sunduğu, uçuş rotası, irtifa, hız ve diğer önemli bilgileri içeren belgedir.

Uçuş Saati

Uçağın tekerleklerinin yerden kesildiği andan, tekrar yere değdiği ana kadar geçen süreyi ifade eder. Pilotların deneyimini ölçmek için kullanılır.

Uçuş Simülatörü

Uçuş deneyimini taklit eden ve pilotların eğitiminde kullanılan bir cihazdır. Farklı hava koşullarında ve acil durumlarda pratik yapma imkanı sunar.

Uçuş Veri Kaydedici (Kara Kutu)

Uçuş sırasında motor performansı, hız, irtifa gibi verileri kaydeden ve kaza durumunda inceleme için kullanılan cihazdır.

Uçuş Veri Kaydedicisi (FDR - Flight Data Recorder)

Uçuş esnasında uçağın çeşitli parametrelerini (hız, irtifa, motor performansı vb.) kaydeden cihazdır. Kaza veya olay incelemelerinde kullanılır.

Uçuş Verisi Kaydedicisi (Black Box)

Uçuş sırasında uçuş parametrelerini kaydeden ve kaza incelemelerinde kullanılan dayanıklı kayıt cihazıdır.

Uçuş Zarfı

Bir uçağın güvenli bir şekilde uçabileceği hız, irtifa ve yükleme koşullarının sınırlarını gösteren diyagram veya alandır.

Uçuş Zarfları

Bir uçağın güvenli bir şekilde uçabileceği hız, irtifa ve ağırlık gibi parametrelerin sınırlarını gösteren grafik veya tablolardır.

Uçuş Zarflı (Flight Envelope)

Uçağın güvenli bir şekilde uçabileceği hız, irtifa ve yükleme koşullarının sınırlarını gösteren aralıktır.

Uçuş Zarflı Koruma (Flight Envelope Protection)

Modern uçaklardaki sistemlerin, uçağın güvenli operasyonel sınırları içinde kalmasını sağlamak için otomatik olarak kontrol girdilerini sınırladığı teknolojidir.

Uçuş Zarflığı

Uçağın güvenli bir şekilde uçabileceği hız, yükseklik ve ivme sınırlarını gösteren alandır. Bu sınırların aşılması uçağın yapısına zarar verebilir.

V Speeds

V Speeds, uçuş operasyonları sırasında uçağın güvenli ve performanslı bir şekilde hareket etmesini sağlayan, uluslararası havacılık otoriteleri tarafından standartlaştırılmış kritik hız değerleridir.

V-Hızı

Uçuşun kritik aşamalarında kullanılan, uçağın güvenli ve verimli bir şekilde uçmasını sağlayan belirli hızlardır (örn: V1, VR, V2).

V1 Hızı

V1 Hızı, bir uçağın kalkış sırasında herhangi bir motor arızası durumunda güvenli bir şekilde durabileceği veya kalkışa devam edebileceği son hız limitini belirleyen kritik bir kalkış referans hızıdır.

V2 Hızı

V2 Hızı, uçağın tek motor arızası durumunda güvenli bir şekilde tırmanmasını ve engellerin üzerinden geçmesini sağlayan minimum kalkış hızını ifade eden kritik bir performans parametresidir.

VFR (Görerek Uçuş Kuralları)

Pilotun uçuş sırasında çevreyi görerek yönünü bulmasını ve diğer uçaklardan sakınmasını gerektiren uçuş kurallarıdır. Hava koşullarının iyi olması esastır.

VOR (Çok Yönlü VHF Radyo Menzili)

Uçakların seyrüseferinde kullanılan, yer istasyonlarından yayınlanan radyo sinyallerini kullanarak yön belirlemesini sağlayan bir navigasyon sistemidir.

VOR İstasyonu

Havacılıkta kullanılan, VHF bandında yayın yapan ve uçakların konumlarını belirlemesine yardımcı olan bir tür radyo navigasyon istasyonudur.

VOR Kontrol Noktası (VOR Checkpoint)

Uçağın VOR alıcısının doğruluğunu kontrol etmek için kullanılan, harita üzerinde işaretlenmiş özel bir noktadır.

VORTAC

Hem VOR (VHF Omnidirectional Range) hem de TACAN (Tactical Air Navigation) sistemlerini bir arada bulunduran seyrüsefer yardımcısı.

VSI

Vertical Speed Indicator (Dikey Hız Göstergesi) kısaltmasıdır. Uçağın yükselme veya alçalma hızını gösteren alet.

Wake Turbulence (Türbülans İzleri)

Büyük uçakların arkasında bıraktığı, diğer uçaklar için tehlikeli olabilecek türbülanslı hava akımlarıdır. Takip mesafeleri bu etkiyi azaltmak için önemlidir.

Wake Türbülansı

Büyük uçakların arkasında bıraktığı türbülanslı hava akımıdır. Arkasından uçan uçaklar için tehlikeli olabilir.

Wind Shear

Rüzgarın hız ve yönünde kısa mesafelerde meydana gelen ani değişikliklerdir. Uçuş güvenliği için tehlikeli bir durumdur, özellikle iniş ve kalkışlarda risk oluşturur.

Windshear

Rüzgar hızının veya yönünün kısa mesafelerde aniden değişmesidir. Uçakların iniş ve kalkışları sırasında tehlikeli durumlara yol açabilir.

Yakıt Ağırlık Merkezi (Fuel CG)

Uçağın ağırlık merkezinin, yakıtın dağılımına bağlı olarak değişen konumudur. Uçuş performansını etkiler.

Yakıt Akış Hızı (Fuel Flow Rate)

Uçak motorunun belirli bir zaman diliminde tükettiği yakıt miktarıdır. Genellikle galon/saat (GPH) veya litre/saat (LPH) cinsinden ifade edilir.

Yakıt Boğulması (Fuel Starvation)

Uçak motoruna yeterli yakıtın ulaşmaması sonucu motorun durması durumudur. Yakıt sistemindeki arızalar veya yakıt ikmalindeki hatalardan kaynaklanabilir.

Yakıt Boşaltma

Uçağın acil durumlarda veya iniş ağırlığını azaltmak amacıyla havada yakıt bırakma işlemidir. Belirli prosedürler ve bölgelerde gerçekleştirilir.

Yakıt Bozulma İndeksi

Uçak yakıtının kalitesini belirlemek için kullanılan bir ölçüdür. Yakıtın depolanma ve kullanım ömrünü etkileyen faktörleri değerlendirir.

Yakıt Derecesi (Fuel Grade)

Uçak motorları için kullanılan yakıtın oktan sayısı veya performansını gösteren değer. Doğru yakıt derecesi, motorun düzgün çalışması için önemlidir.

Yakıt İkmali (Havada)

Uçuş halindeyken başka bir uçaktan yakıt alarak menzilini uzatma işlemi.

Yakıt İndeksi

Uçağın ağırlık ve denge hesaplamalarında kullanılan, uçağın belirli bir noktasından yakıt tanklarının konumunu temsil eden bir değerdir.

Yakıt Jeti

Uçağın kalkış ağırlığını azaltmak amacıyla acil durumlarda kullanılan bir yakıt boşaltma sistemidir. Güvenli bir şekilde yakıtın atmosfere salınmasını sağlar.

Yakıt Jetiş

Uçağın ağırlığını azaltmak veya acil durumlarda iniş ağırlığını düşürmek için yakıtının bir kısmını havada bırakma işlemidir.

Yakıt Jetişimi

Uçağın havada acil bir durumda yakıtının bir kısmını boşaltarak ağırlığını azaltması ve daha güvenli bir iniş yapabilmesi işlemidir.

Yakıt Jettison (Yakıt Boşaltma)

Uçağın kalkış ağırlığının iniş ağırlığından fazla olduğu durumlarda, iniş öncesinde ağırlığı azaltmak amacıyla yakıt boşaltma işlemidir.

Yakıt Jettison Sistemi

Acil durumlarda uçağın ağırlığını azaltmak için yakıtı havaya boşaltma sistemidir. İniş güvenliğini artırmaya yardımcı olur.

Yakıt Tüketimi

Bir uçağın belirli bir mesafeyi veya zaman dilimini katetmek için harcadığı yakıt miktarıdır. Uçağın verimliliği ve menzili için önemlidir.

Yaklaşma

Bir uçağın iniş için bir havaalanına doğru alçalması ve hava trafik kontrolörlerinin kontrolünde piste yönlendirilmesi.

Yaklaşma Kartı (Approach Plate)

Bir havaalanına aletli yaklaşma usullerini gösteren, gerekli frekanslar, rotalar ve minimum alçalma irtifaları gibi bilgileri içeren harita.

Yaklaşma Plakası

Bir havaalanına güvenli bir şekilde iniş yapabilmek için pilotların kullandığı, rotalar, yükseklikler, frekanslar ve diğer önemli bilgileri içeren harita veya şemadır.

Yalpa

Uçağın kanatlarının yukarı ve aşağı hareketi, diğer bir deyişle bir kanadın yükselip diğerinin alçalmasıdır. Uçağın uzunlamasına ekseni etrafındaki dönüşüdür.

Yalpalama (Yaw)

Uçağın dikey ekseni etrafında sağa veya sola doğru hareketidir. Uçağın yön değiştirmesini sağlar.

Yapay Ufuk

Uçağın yatay pozisyonunu gösteren, özellikle görüş koşullarının kısıtlı olduğu durumlarda pilotun oryantasyonuna yardımcı olan göstergedir.

Yatay Dengeleyici

Uçağın kuyruk kısmında bulunan ve uçağın yatay eksende dengelenmesini sağlayan yüzeylerdir. Yükseklik dümenleri bu yüzeylere monte edilmiştir.

Yatay Stabilizatör (Horizontal Stabilizer)

Uçağın kuyruk kısmında bulunan ve uçağın yatay eksende (pitch) dengesini sağlayan aerodinamik yüzeydir.

Yatış (Roll)

Uçağın kanatlarının yukarı veya aşağı hareketidir. Uçağın uzunlamasına ekseni etrafındaki dönme hareketidir.

Yatış Açısı

Uçağın uzunlamasına ekseninin yatay düzlemle yaptığı açıdır. Dönüşlerde kullanılır.

Yaw Dampener

Uçağın yanal eksende (dikey eksen etrafında) oluşan salınımlarını (yaw) azaltan veya ortadan kaldıran bir sistemdir. Uçuş konforunu ve dengesini artırır.

Yaw Damper

Uçağın yana kaymasını (yaw) azaltan ve yön dengesini sağlayan otomatik kontrol sistemi. Özellikle jet uçaklarında önemlidir.

Yedek Güç Ünitesi (APU)

Uçak ana motorları çalışmadığında elektrik ve basınçlı hava sağlayan yardımcı motor.

Yoğunluk İrtifası (Density Altitude)

Yoğunluk İrtifası, bir uçağın performansını doğrudan etkileyen, basınç irtifasının standart olmayan sıcaklık ve nem koşulları için düzeltilmiş halidir. Hava yoğunluğunun bir ölçütü olarak, özellikle yüksek sıcaklık ve rakımdaki operasyonlarda hayati öneme sahiptir.

Yunuslama (Pitch)

Uçağın burun yukarı veya burun aşağı hareketidir. Uçağın yatay ekseni etrafındaki dönme hareketidir.

Yük Faktörü

Uçak üzerindeki toplam yükün, uçağın ağırlığına oranı. Manevralar sırasında artar ve uçağın yapısal dayanımını etkileyebilir.

Yük Hücresi (Load Cell)

Havacılıkta, uçak yapılarındaki gerilmeleri ve yükleri ölçmek için kullanılan sensör.

Yüksek Hızlı Taksi

Uçağın pist başına hızlı bir şekilde ilerlemesini sağlayan taksi yoludur. Pist kapasitesini artırmak için kullanılır.

Yüksek İrtifa Balonu (HAB)

Genellikle bilimsel araştırmalar veya atmosfer gözlemleri için stratosfere gönderilen, helyum veya hidrojenle şişirilmiş büyük balonlardır.

Yükseklik Ölçer (Altimetre)

Uçağın deniz seviyesinden yüksekliğini ölçen cihaz.